اشنایی با لکستان و مطالب علمی
چو ایران نباشد تن من مباد """بدین بوم بر زنده یک تن مباد
ما در این نوشته به برسی حروف و نیز رسم الخط لكی كه توسط بنده حقیر ارائه شده است ، می پردازیم.
حروف زبان لکی: حروف ، مجموع نشانه هایی كه برای نشان دادن آواهای هر زبان به كار می رود و درلکی :
آ - أ - إ - ٱ - ئ - ۀ - ب - پ - ت - ڈ – ج - چ - خ - د - ر - ڕ – ز - ژ – س - ش - ع - ڠ - ف - ق – ک - گ - ل - ڵ - م - ن – ڤ - ه - ی - ێ - ۊ - ؤ - ۉ - ۈ - ۏ - و - ۆ - آٰ - إٓ - آءَ - آءْ - نْ
آ - أ - إ - ٱ - ئ - ۀ - ی - ێ - ۊ - ؤ - ۉ - ۈ - ۏ - ۆ - آٰ - إٓ - آءَ - آءْ
صامت ها در لکی 28 تا هستند :
ب - پ - ت - ڈ – ج - چ - خ - د - ر - ڕ – ز - ژ – س - ش - ع - ڠ - ف - ق – ک - گ - ل- ڵ - م - ن – ڤ - ه - ی - نْ- و
نکته : در رسم الخط لَکی اگر واژه ای با یکی از مصوت های زیر شروع شود قبل از آنها حرف «ع» قرار می گیرد(این حرف (ع) خودش به خودی خود صدایی تولید نمی کند بلکه تنها حرکت می پذیرد.):
إ - ٱ - ئ - ۀ - ێ - ۊ - ؤ - ۉ - ۈ - ۏ - ۆ - آٰ - إٓ - آءَ - آءْ
نکات: در لکی و رسم الخط آن:
1) حرف « ح » حذف شده است و به جای آن از « ه » استفاده می شود.
2) حروف« ذ – ض – ظ » حذف و به جای آنها از حرف« ز » استفاده می شود.
3) حروف« ث – ص » حذف و به جای آنها از حرف« س» استفاده می شود.
4) حرف« ط » حذف و به جای آنها از حرف« ت » استفاده می شود.
5) حرف« غ » حذف و به جای آنها از حرف« خ» استفاده می شود.
6) به حروفی که مصوت فتحه را می پذیرند حرف « أ» اضافه می کنیم.
7) به حروفی که مصوت کسره را می پذیرند حرف « إ» اضافه می کنیم.
8) به حروفی که مصوت ضمه را می پذیرند حرف « ۉ» اضافه می کنیم.
9) به حروفی که مصوت « ئُو » را می پذیرند حرف « ۈ» اضافه می کنیم.
10) به حروفی که مصوت « ایی مثل دیر» را می پذیرند حرف « ی » اضافه می کنیم.
11) به حروفی که مصوت « آ» را می پذیرند حرف « آ » اضافه می کنیم.
12) در لکی مصوت هایی وجود دارد که در فارسی وجود ندارد که عبارتند از:
الف) مصوت « ؤ » : این حرف صدایی شبیه «ö» در لاتین است و حروفی که این مصوت را می پذیرند به آن «ؤ» اضافه می کنیم.
ب) مصوت « ۆ» : این حرف صدایی شبیه « œ» در لاتین است و حروفی که این مصوت را می پذیرند به آن « ۆ» اضافه می کنیم.
ج) مصوت « ئ » : این حرف صدایی شبیه « ё» در لاتین است و یا صدای « اِ کشیده» را دارد و حروفی که این مصوت را می پذیرند به آن «ئ» اضافه می کنیم.
د) مصوت « ێ» : این حرف صدایی شبیه «ی» کوتاه یا سنگین است و حروفی که این مصوت را می پذیرند به آن « ێ» اضافه می کنیم.
ه) مصوت « ۏ» : این حرف صدای (اُ) کشیده را دارد
و) مصوت «ۊ» : این حرف صدای مانند مصوت (ü) در لاتین دارد .
ز) مصوت «ٱ » : این حرف را میتوان فتحه کشیده خواند. این حرف در زبان اوستایی موجود است .
ح) مصوت « آٰ» : این حرف صدای (آ) کشیده را دارد.
ط) مصوت « آءَ» : این حرف صدایی مرکب از مصوت (آ) و (-َ کوتاه : أ ) را دارد
ی) مصوت « إٓ »: این حرف مرکب دو مصوت (إ) و (آ) می باشد.
ک) مصوت « آءْ» : این حرف صدایی مرکب از مصوت (آ) و (-ِ کوتاه یا إ ) را دارد.
ل) مصوت « ۀ » : این حرف از ترکیب دو مصوت (-ِ کوتاه یا همان إ) و (-َ کوتاه یا همان أ) تشکیل می شود.
13) در لکی حروفی وجود دارد که در فارسی وجود عینی ندارد به عبارتی در الفبای فارسی نیست که عبارتند از:
الف) حرف «ڵ » که مانند «ل» تشدید دار اما از ان سبک تر
ب) حرف « ڕ » که مانند «ر» تشدید دار اما از ان سبک تر
ج) حرف «نْ» که با حرکت پذیری حرف ماقبل خود صدایی مابین حرف «ن» و «گ» تولید می کند که به آن نون خیشومی یا تو دماغی می گویند.
د) حرف « ڈ » که حرفی مابین (ت) و (د) دارد.
ه)حرف«ڠ » : که حرفی مابین (خ) و (غ) دارد
14) حرف « ع » به مانند « ء » در زبان فارسی و عربی عمل می کند و حرکت می پذیرد . با این تفاوت که در پایان یا میان کلمه نمی آید.
15) حرف «نْ» نیز نمی تواند در اول کلمه قرار بگیرد و با حرکت (صدا پذیری ) حرف قبل از خود معلوم می شود.
16) حرف «و» همان (واو) است اما به شکل عربی آن ، و باید که قبل و یا بعد آن حرف صدادار قرار بگیرد.
حال با هم به رسم الخط لکی شعری مینویسیم: ادامه مطلب....
منبع:یه سر بزنید
| لکی | a | e | ê | i | î | o | ó | ô = ü | u | û | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| فارسی | آ (مثل آرام) | ا (مثل اشک) | ای کوتاه (در فارسی معادل ندارد) | ا (مثل امروز) | ای (مثل ایلام) | ا( مثل اردک) | (در فارسی معادل ندارد) | (در فارسی معادل ندارد) | او کوتاه(در فارسی معادل ندارد) | او (مثل دوست) | |
| مثال | Agir (آتش) | Esp (اسب) | Sê (سیاه) | Esir (اشک) | Fîl (فیل) | Non (نان) | Sór (قرمز) | Sôr (عروسی) | Kurd (کورد) | Dûs (دوست) |
انوو / انو[enoo]
: کاهگل (عمومی)
آساره / اساره [asara]
: ستاره ( دختر ، عمومی)
آسوو / آسو [asoo]: افق (پسر ، دختر ، عمومی)
برای خواندن ادامه مطلب کلیک کنید.
منبع :لکستان
|
اوستایی |
لکی |
فارسی |
کردی |
|
آتِر |
آگِر |
آتش |
ئاگِر |
|
سارَه |
سَر ، کَپو |
سَر |
سَر |
|
سَخوار |
سآخ ، قِسَه، گَپ |
سُخن |
قِسَه |
|
گئسو |
گئس ، زِلف |
گیسو |
گیس |
|
دئوَه |
دئو ، مِلؤکَت |
دیو |
دیو |
|
گئو |
گآ ؛ منگْآ |
گاو |
منگآ |
|
رَه آُخشُن |
روشِن ، گیس |
روشَن |
روشِن |
|
ایسؤیَن |
آؤنیآ |
توانا |
تووانا |
|
اوروپی |
رووآ |
روباه |
رووی |
|
هیزو |
زُو |
زبان |
زان |
|
ایژَه |
ایسَه ، اییژ |
آرزو |
آرزو |
|
تَرِس |
تِرس ، زَلئ |
ترس |
ترس |
|
رَه اِشَه |
ریش |
ریش |
ریش |
|
زَه ئیرتَه |
زَه رد |
زرد |
زرد |
|
بوزَه |
بِز |
بُز |
بئز |
|
سوکَه |
سُؤک ، دَرزَن |
سوزن |
سئزِن |
|
شوئیثرَه |
شَه ر |
شهر |
شار |
|
مَشیَه |
مَشِی ، پیا ، میرد |
مرد |
مئرد |
|
وَزَغَه |
وَزَخ ، کُوروآخ |
وزغ ، قورباغه |
وزغ |
|
وَفرَه |
وَه ر |
برف |
وَفِر |
|
کِرشوَه ر |
کِشوَر |
کشور |
کشو |
|
اُشتِر |
شُوتِر ، اُشتِر |
شُتُر |
شتر |
|
خوَه فس |
هُوَهس |
خفتن |
خَفتین |
